Ruminasiya nədir?
Ruminasiya sözü öz mənşəyində “rumen” sözündən götürülmüşdür. Rumen sözü latınca gövşəyən heyvanların mədəsinin bir hissəsi kimi müəyyən edilir. Odur ki, gövhər sözünün “gevişmə” mənasında olduğunu söyləmək olar.
Ruminasiya pozğunluğu nədir?
Tibb ədəbiyyatında ruminasiya anlayışının uzun tarixi yoxdur. Konsepsiya ilk dəfə 1960-cı ildə Obsesif Kompulsif Bozukluğu (OKB) ilə bağlı tədqiqatlar zamanı təqdim edilmişdir. Bundan sonra 1970-ci illərdə ruminasiya pozğunluğunun nə olduğu ilə bağlı müxtəlif təriflər verildi. Bu təriflərə görə, ruminasiya pozğunluğu insanın ağlından heç vaxt çıxa bilməyən, təkrarlanan və obsesif olan mənfi düşüncələrdir.
İnsan içində olduğu depressiv fikirləri davamlı olaraq təkrarlayır və bu səbəbdən uzunmüddətli bədbəxtlik və tükənmə mərhələsinə qədəm qoyur. İnsanın sahib olduğu düşüncələrin isə keyfiyyət baxımından heç bir faydası yoxdur. Sadə dillə desək, tələffüz edən insanın beyninə mənfi fikir ilişəndə o, bu fikri davamlı olaraq təkrarlayır və çıxış yolu tapa bilmir. Bu, insanın ən sadə neqativ hadisəni belə böyük bir fəlakət kimi görməsinə səbəb olur. İnsan düşdüyü neqativ hallara qarşı həll yolu tapa bilmir və özünü tamamilə çarəsiz hiss edir.
Ruminasiya pozğunluğunun simptomları nələrdir?
Ruminasiya əlamətlərini aşağıdakı kimi sıralamaq olar:
- Ruminasiya pozğunluğu olan insanlarda ən çox rast gəlinən əlamət "təkrar"dır. Bu təkrarlama adətən mənfi düşüncələrlə əlaqəli olsa da, insan uzun müddət yemək və çeynəmə kimi fəaliyyətləri də istər-istəməz təkrar edə bilər.
- İnsan davamlı olaraq əvvəllər yaşadığı neqativ hallar haqqında düşünür və bu fikirləri tez-tez yaxın adamlarına bildirir. Məsələn, bir insan yolu keçərkən yanında olan dostuna nəqliyyatın onu necə qorxutduğunu və özünü çox əsəbi hiss etdiyini söyləyə bilər. Bu cür qorxulu və narahat düşüncələr insanı demək olar ki, hər gün müntəzəm olaraq tutur. İnsan davamlı olaraq keçmiş vəziyyətləri xatırlayaraq peşman olur və fərqli davranaraq hadisələri dəyişdirə biləcəyini düşünür. Ona görə də insanda keçmişə əsaslanan bir vəsvəsə müşahidə oluna bilər. Nəticədə, güclü narahatlıq və peşmanlıq hiss etmək olduqca mümkündür.
- İnsan bir hadisənin müsbət və ya mənfi olmasından asılı olmayaraq gün ərzində dəfələrlə düşünə bilər. Nəticədə onun beyni daim düşünür. Bu düşüncələrin heç bir faydası yoxdur və sadəcə olaraq insanın beynini yorur və öz düşüncələrində yaşamasına səbəb olur. Buna görə də, ruminasiya pozğunluğu olan insanlar gün ərzində daim diqqətlərini yayındıra bilərlər.
- İnsan ətrafda cərəyan edən hadisələrlə bağlı mühakimə edərkən özünə qarşı həmişə tənqidi münasibət bəsləyir.
- İnsan həddindən artıq düşünməyə meylli olduğundan, o, hər hansı bir mövcud problem üzərində uzun müddət düşünə və həll yollarını inkişaf etdirməyə çalışa bilər. Halbuki insan bu fikirləri böyük ölçüdə sona çatdıra bilməz. Çünki insanın zehni bir həll yolu tapmağa və problemi aradan qaldırmağa deyil, problem haqqında daha çox düşünməyə yönəlib.
Ruminasiya pozğunluğunun diaqnostik üsulları hansılardır?
Ruminasiya pozğunluğunun müalicəsinin birinci mərhələsində psixiatr və ya psixoloq tərəfindən şəxsə müxtəlif suallar verilir. Bu suallar insanın hiss və düşüncələrini tam başa düşməyə yönəlib. Şəxsə veriləcək tanınma suallarına əlavə olaraq ruminasiya testi də tətbiq oluna bilər. Bu test, şəxsin cavab verməli olduğu çox seçimli və qiymətləndirilmiş suallardan ibarətdir. Bu psixoloji müayinə nəticəsində şəxsin vəziyyəti müəyyən edilir və müalicə prosesinə başlanır.
Ruminasiya pozğunluğunun müalicə üsulları hansılardır?
Ruminasiya pozğunluğu müalicə edilmədikdə insanın gündəlik həyatına mənfi təsir göstərən bir vəziyyətdir. Bu gün tez-tez tətbiq olunan terapiya üsulları sayəsində yuxarıda qeyd olunan pozğunluq uğurla müalicə edilə bilər.
Ruminasiyanın müalicəsində ən çox istifadə edilən üsul Koqnitiv Davranış Terapiyasıdır. Tətbiq edilən bu terapiya üsulu sayəsində addım-addım irəliləyərək insanın sahib olduğu neqativ vəziyyətdən xilas olması hədəflənir. Bu terapiya metodu zamanı əlavə olaraq "təsir etmə" və ya "desensitizasiya" terapiyası adlanan üsullar tətbiq oluna bilər.
Gündəlik həyatında ciddi problemlər yaşayan insanlara simptomları yüngülləşdirmək üçün müxtəlif antidepresan və ya sakitləşdirici dərmanlar təyin edilə bilər. Bu cür dərmanlar insanın depressiv və narahat əhval-ruhiyyəsini azaltmağa və müalicə prosesini mümkün qədər stresssiz davam etdirməyə kömək edir. Ancaq bu cür dərmanlar adətən tək müalicə üçün kifayət etmir. Buna görə də, psixoterapiya ruminasiya pozğunluğunun əsas müalicə üsulu kimi önə çıxır. Digər tərəfdən, dərmanlar bir insanın dərhal əlamətlərini azaltmaq üçün istifadə olunur.
Ruminasiya pozğunluğu insana necə təsir edir?
Ruminasiya pozğunluğu bir insanın həyatına bir çox fərqli sahədə təsir göstərə bilər. Həddindən artıq düşünmək problemi olan insanlar daim stress və neqativlik yaşayırlar. İnsanda depressiyada baş verən simptomların olması da çox ehtimal olunur. Eyni zamanda insan gündəlik həyatda qarşılaşdığı problemləri həll etmək üçün özünə güvənmir. Beynində davamlı olaraq neqativ fikirlər olduğu üçün ortaya çıxa biləcək ən kiçik problem adamın şövqünü daha da alt-üst edər və onu qorxudar.
Ruminasiya pozğunluğu olan insanlar təkcə psixoloji deyil, həm də sosial baxımdan ciddi problemlər yaşaya bilərlər. Həddindən artıq düşüncə problemləri olan insanlar dostluq, ailə, iş və ya romantik münasibətlərdə müxtəlif pozulmalar yaşaya bilərlər. İnsan hər zaman həddindən artıq düşünmə vəziyyətində olduğu üçün digər insanlara antipatik və depressiv bir insan kimi görünə bilər, həmçinin ən kiçik bir mənfi hərəkəti böyüdə bilər, bu da ətrafındakı əlaqələrə zərər verə bilər.
Ruminasiya pozğunluğu olan insanlarda yuxarıda qeyd olunan psixoloji və sosial problemlərlə yanaşı fiziki əlamətlər də görünə bilər. Bunlardan ən geniş yayılmışı həddindən artıq yemək və içmək problemidir. Bu vəziyyətə əlavə olaraq, adam ağzında istehlak etdiyi yeməyi normaldan çox daha uzun müddət çeynəyə bilər.
Fizioloji olmayan, ancaq gündəlik həyatına təsir edən başqa bir ruminasiya növü mənfi düşüncələr səbəbiylə müxtəlif fəaliyyətlərdən çəkinməkdir. Bu vəziyyətə verilə biləcək ən yaxşı nümunə, insanın daha əvvəl mənfi bir hadisə yaşadığı bir işi görməkdən çəkinməsidir. Məsələn, keçmişdə pilləkənlərdən yıxılan bir insan çəkdiyi ağrılar səbəbindən yenidən pilləkənləri çıxmaqdan qorxa bilər və beynində hər an bu mənfi fikirlər meydana gələ bilər. İnsan pilləkənləri qalxmalı olsa belə, beynində “hər an yenə yıxıla bilərəm, keçmişdə pilləkəndə yıxıldım” kimi fikirlər yer alır.
Uzman.az psixoloq platforması
www.uzman.az | 070 254 96 00
Yazdığı məqalələri: 88 bütün yazılarına baxSuallara verdiyi cavablar: 0 bütün cavablara bax
